🔵 ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ (MGNREGA): ಜಾತಿ–ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯ್ದೆ (MGNREGA) ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಕಾಯ್ದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 100 ದಿನಗಳ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ನೀಡುವ ಕಾನೂನು ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
🔶 ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಎಂದರೇನು?
ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬವು ಕೆಲಸವನ್ನು ಬೇಡಿಕೆ ಇಡಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರವು 15 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಕೆಲಸ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಪರಿಹಾರ (Unemployment Allowance) ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗವು ದಾನವಲ್ಲ, ಹಕ್ಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆ ನೀಡಿತು.
🔶 ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಕಠಿಣ ವಾಸ್ತವತೆ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೀಜ ಬಿತ್ತನೆ ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಲಸ ಲಭ್ಯ. ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಿರುದ್ಯೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ.
🔶 ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾದ ಪಾತ್ರ
ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜಮೀನ್ದಾರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅವಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಈ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿತು. ಸರ್ಕಾರವೇ ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಆತ್ಮಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿ ದೊರಕಿತು. “ಇನ್ನು ಯಾರ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಬೇಕಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆದಿತು.
🔶 ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ
ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ಸಮಾನ ಕೂಲಿ, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಉದ್ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ನೇರ ಪಾವತಿ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲಗೊಳಿಸಿವೆ.
ಇದರಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಯಿತು.
🔶 ಮಹಂತಪ್ಪ ಅವರ ಕಥೆ – ಭರವಸೆಯ ಜೀವನ
ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನಂತಪುರದ ಋತುಮಾನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾದ ಮಹಂತಪ್ಪ ಕೆ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳು ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
“ನಮ್ಮನ್ನು ಬದುಕುಳಿಸಿದ್ದು ಕೆಲಸದ ಖಾತರಿ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದುಕು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಆತಂಕ.
🔶 ಹೊಸ ರೂಪರೇಖೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆತಂಕ
ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ “ಅಗತ್ಯ ಗುರುತಿಸಿ, ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಅನುದಾನ ಇದ್ದರೆ” ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ಬಜೆಟ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೆಲಸವೂ ಇಲ್ಲ.
ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಯ ಅಂತ್ಯ. ಕೆಲಸ ಬೇಡಿಕೆಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರದೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಇದೆ.
🔶 ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಭೀತಿ
ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ದುರ್ಬಲವಾದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರು ನಗರಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಸ್ಲಮ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕಬಹುದು – ಇದು ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲಾಭ.
🔶 ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ದುರ್ಬಲವಾದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
- ದಲಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕುಸಿತ
- ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ
- ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
- ಬಡತನ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಳ
ಇವೆಲ್ಲವೂ ದೇಶದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
🔵 ಸಮಾಪನ –
ಹಕ್ಕಿನ ಯೋಜನೆ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ
ಎಂಎಜಿಎನ್ರೇಗಾ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅಸ್ತ್ರ. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಈ ಯೋಜನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಾರದು.
ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ದಾನವಲ್ಲ – ಕಾನೂನು ನೀಡಿದ ಹಕ್ಕು. ಆ ಹಕ್ಕು ಉಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯ.